Người ta vẫn thường gọi những chuyện ma quái, huyền bí ở vùng rừng núi Trường Bạch, nơi tuyết phủ dày 3 tháng mỗi năm, là Câu Chuyện Kỳ Diệu Đông Bắc. Những câu chuyện ấy lan truyền từ đời này sang đời khác, gắn liền với những giếng cổ rêu mốc, những ngôi nhà hoang lưng chừng núi, những màn sương mù dày đặc mà người già bảo là có thể nhìn thấy linh hồn người chết. Tiếu Mặc, sinh viên khoa Triết học năm thứ 3 Đại học Đông Bắc, chưa bao giờ tin vào mấy chuyện đó—cho đến khi cái chết ly kỳ của người hướng dẫn mình kéo anh chân trần vào lõi của một câu chuyện như thế.
Tiếu Mặc chọn thực tập ở nhà tang lễ thành phố không phải vì muốn ghi điểm học tập, mà vì cậu vẫn chưa tìm được câu trả lời cho câu hỏi sinh tử ám ảnh từ hôm bà ngoại mất. Bà nuôi cậu lớn, lúc nằm trên giường bệnh bàn tay bà còn ấm áp, vừa nhắm mắt xuống chưa đầy nửa canh giờ, bàn tay ấy đã lạnh toát như cục đá. Cậu đọc đủ Heidegger, Kant, cả sách cổ phương Đông lẫn lý thuyết hiện đại, vẫn không hiểu được cái khoảnh khắc từ sống sang chết ấy bản chất là gì. Nhà tang lễ, với mùi hương trầm đặc quánh, tiếng khóc lác thâu đêm và những thi thể nằm yên trong tủ kính, là nơi cậu nghĩ mình có thể chạm tay vào rìa của câu trả lời đó.
Người hướng dẫn cậu là Trần Huy, 50 tuổi, đã làm việc ở nhà tang lễ 20 năm. Ông chưa từng kết hôn, vợ bỏ đi từ lâu, cả thế giới của ông chỉ xoay quanh cậu con trai duy nhất Trần Tiểu Quang, đứa trẻ chạy nhanh nhất trường huyện, đang chuẩn bị thi vào nghiệp vụ thể thao. Tháng 10 năm ngoái, Tiểu Quang đi học về bị xe say xỉn tông chết ngay cạnh chân núi, thi thể đưa đến nhà tang lễ lúc Trần Huy đang hướng dẫn Tiếu Mặc cách xử lý thi thể. Cậu nhớ mãi cảnh ông đứng nhìn con trai, không khóc, chỉ run rẩy lẩm bẩm: Chết không phải là hết, tao biết một chỗ có thể đưa mày về.
Đó là lần đầu Tiếu Mặc nghe nói về giếng vọng tiếng, ở cái làng Hồ Thôn lọt thỏm dưới chân núi phía bắc, quê hương của Trần Huy. Dân làng truyền tai nhau rằng giếng đá cổ xây từ đời Minh, nếu đứng bên mép giếng gọi tên người chết vào đúng nửa đêm, nghe thấy tiếng vọng trả lời thì người đó sẽ sống lại sau 3 ngày. Trần Huy xin nghỉ 3 ngày ngay sau tang lễ của con trai, mang theo bao hương vàng, mấy bộ quần áo giấy về làng. Ngày thứ 4 ông không quay lại, ngày thứ 5 nhà tang lễ nhận được điện thoại từ trưởng thôn báo ông mất tích kỳ lạ—người ta thấy ông ngồi bên giếng cả đêm, sáng hôm sau chỉ để lại đôi giày cũ trên bờ đá, không ai thấy ông đi đâu.
Tiếu Mặc đòi đi tìm Trần Huy, lúc này Lão Bạch Đầu mới xuất hiện. Ông là nhân viên sửa soạn thi thể già nhất nhà tang lễ, tóc bạc trắng, mất bàn tay trái từ tai nạn hỏa hoạn năm trẻ, chưa ai biết rõ quá khứ của ông ngoài việc ông thuộc làu mọi lệ làng, mọi truyền thuyết vùng Đông Bắc, và cái túi vải sờn của ông luôn đầy ắp dụng cụ: máy đo độ ẩm, máy dò khí CO, đèn cực tím, thước dây, cả cái kính lúp to đùng. Ông nhìn Tiếu Mặc, ném cho cậu một chiếc áo da lông cừu dày cộm: Mặc cái này vào, tháng 11 ở Đông Bắc, không ấm là chết lạnh còn nhanh hơn chết vì ma quái. Đi với tao, tao dẫn mày đến cái Câu Chuyện Kỳ Diệu Đông Bắc mà mày đang tìm.
Chuyến đi lên Hồ Thôn tuyết rơi lất phất, hai người ngồi trên chiếc xe buýt cũ kỹ chạy xẹt xẹt trên đường đèo, cửa kính đóng băng, Lão Bạch Đầu suốt đường chỉ ỉu cả củ khoai lang nướng, thỉnh thoảng nói một câu: Ma quỷ không sợ người sống, chỉ sợ người sống tham lam thôi. Khi đến làng, cảnh vật đúng như lời đồn: những ngôi nhà gạch đỏ mái ngói dốc chịu tuyết, cái giếng vọng tiếng nằm ở rìa làng, xung quanh là cây liễu già rễ mọc tràn ra mặt nước, sợi dây kéo nước sờn đến tận lõi, nước giếng đen ngòm không thấy đáy.
Chuyện ma quái xảy ra ngay đêm đầu tiên. Một bà già trong làng khóc lóc bảo nhìn thấy xác chết dưới giếng, là con gái nuôi của trưởng thôn, Lưu Mai, vừa thắt cổ tự tử trong rừng hôm trước. Tiếu Mặc rùng mình, nhưng Lão Bạch Đầu chỉ cầm đèn cực tím soi xuống nước—cái xác chết mà bà già nói thực chất là búp bê silicon làm giống người thật đến 90%, dưới bụng nhét đầy cát để chìm, còn tiếng vọng trả lời khi người ta gọi tên? Ông dùng kính lúp soi rêu trên thân cây liễu, phát hiện một loa phóng thanh mini giấu trong kẽ rỗng, nối với pin dự phòng chôn dưới đất, mỗi khi có người đứng gần giếng, kẻ giấu mặt sẽ bật bản ghi âm tiếng vọng từ xa.
Đêm thứ hai, hai người đi dọc bờ rừng tìm manh mối về Lưu Mai, gặp đúng màn sương mù dày đặc mà dân làng gọi là bức tường ma quái. Sương trắng đục che khuất tầm nhìn chưa đầy 2 mét, Tiếu Mặc bỗng thấy hàng loạt khuôn mặt người lơ lửng trong sương, có cả Trần Huy và Tiểu Quang, đang nhìn cậu gọi tên. Lão Bạch Đầu lập tức kéo cậu ngồi xổm, bảo lấy khăn quàng cổ bịt mũi, rồi rút máy đo khí CO ra—chỉ số vọt lên mức nguy hiểm. Ông tìm thấy một ống nhựa nhỏ giấu dưới đống lá mục, đang xả khí CO2 (đá khô) ra môi trường, tạo ra sương mù nhân tạo, còn những khuôn mặt kia là hình ảnh chiếu từ máy chiếu giấu trên ngọn cây, lợi dụng sương mù làm màn hình, khí CO gây ảo giác cho người nhìn.
Tất cả đều là màn lừa bịp được sắp đặt tinh vi, nhưng ai là người đứng sau? Lão Bạch Đầu lần theo dấu vết mua sắm thiết bị giả, phát hiện trưởng thôn là người chỉ đạo—hóa ra dưới đáy giếng vọng tiếng có trữ lượng quặng đất hiếm rất lớn, trưởng thôn muốn đuổi hết dân làng đi, độc chiếm đất để bán cho công ty khai thác, nên dựng lên mấy chuyện ma quái để mọi người sợ không dám đến gần. Lưu Mai không hề tự tử, cô ta là đồng phạm, đang trốn ở thành phố lân cận chờ chia tiền. Còn Trần Huy? Ông không hề mất tích vì giếng ma, ông đã phát hiện ra âm mưu của trưởng thôn, giấu được một cuốn sổ ghi chép toàn bằng chứng, chuẩn bị về thành phố báo công an thì bị trưởng thôn và đàn em giết chết, thi thể vứt xuống hầm mỏ cũ bỏ hoang ngay gần làng.
Khi cảnh sát đưa thi thể Trần Huy lên, Tiếu Mặc thấy bàn tay ông vẫn nắm chặt cuốn sổ, tờ đầu tiên ghi dòng chữ nguệch ngoạc: Ma quỷ không sống dưới giếng, mà sống trong lòng người. Tao sẽ không để chúng lừa bịp dân làng nữa. Lão Bạch Đầu đứng cạnh, khoác tay Tiếu Mặc đi về phía xe buýt, tuyết bắt đầu rơi to hơn: Người ta hay tìm kỳ diệu ở những nơi tối tăm, ở giếng sâu, ở màn sương. Nhưng cái Câu Chuyện Kỳ Diệu Đông Bắc thực sự, chưa bao giờ có phép lạ hay ma quỷ. Cái đáng sợ nhất, cũng là cái mỏng manh nhất, đều nằm ở trái tim con người: có người chết vì muốn bảo vệ sự thật, có người sống nhờ lừa dối đồng loại, có người tìm câu trả lời cho sinh tử suốt đời vẫn không thấy.
Tiếu Mặc nhìn lại cái giếng cổ phủ tuyết trắng xóa, bỗng hiểu ra câu trả lời mình tìm bấy lâu. Sinh tử không nằm ở tiếng vọng dưới giếng, cũng không nằm ở lý thuyết triết học nào cả. Vực thẳm thực sự chưa bao giờ nằm sâu dưới đáy giếng đá, mà nằm sâu trong lòng mỗi người, chực chờ nuốt chửng tham vọng, sợ hãi, và cả những tình yêu thương chân thật nhất của con người. Còn cái tên Câu Chuyện Kỳ Diệu Đông Bắc? Từ giờ về sau, với cậu, nó không còn là chuyện ma quái, mà là lời nhắc nhở về cái giá của lòng tham, và ánh sáng của sự thật luôn có thể tan chảy mọi lớp băng giá, dù dày đến đâu.
