Ở cái ngõ Khúc Diêu Lam lạnh tê tái giữa lòng thành phố mỏ cũ ở Liêu Ninh, Đông Bắc Trung Quốc, người ta vẫn rỉ tai nhau một câu chuyện trái ngang đầy ám ảnh, mà cái tên đầy đủ vẫn được giữ nguyên: Câu Chuyện Kỳ Diệu Đông Bắc: Khúc Diêu Lam. Cái tên ấy gắn liền với khúc dân ca cổ của thợ mỏ vùng này, ngày xưa các bà mẹ thường hát ru con trước khi cha con xuống hầm, mong người đi xa bình an trở về, mà không ai ngờ, chính giai điệu ấy lại xuyên suốt toàn bộ bi kịch của một gia đình nhỏ.
Bà Tú Cầm, 78 tuổi, mắc Alzheimer giai đoạn cuối đã 5 năm, suốt ngày chỉ ngồi gật gù bên bếp than, lúc thì gọi tên chồng đã chết trong vụ sập hầm năm 1983, lúc thì giấu răng giả vào nệm, nhét cải muối vào túi áo. Con trai duy nhất của bà là Lão Kim, 52 tuổi, thợ sửa máy mỏ nghỉ hưu, cả đời không vợ, chỉ quẩn quanh chăm sóc mẹ. Đứa cháu duy nhất Tiểu Vũ, con của Lão Kim, đang làm việc ở Thâm Quyến, nợ đến 200.000 tệ cho vay nặng lãi, mấy tháng liền tắt điện thoại, về nhà chỉ khi nào cần xin tiền.
Tháng Giêng năm ngoái, đợt bão tuyết lớn nhất 10 năm qua quét qua Đông Bắc, nhiệt độ rơi xuống -32 độ C, tuyết phủ trắng xóa cả sân nhà. Sáng hôm đó, bà Tú Cầm quên tắt bếp than, cháy một góc chăn bông, Lão Kim bực mình quát to: Bà già cứ sinh sự! Cha tôi ngày xưa đi hầm cũng không về, bà còn làm tôi khổ thêm! Câu nói ấy chạm đúng ký ức kinh hoàng mà bà Tú Cầm bị ám ảnh suốt 40 năm: bà từng chứng kiến đám thợ mỏ khiêng thi thể chồng về, mặt mũi bê bết máu. Cơn bệnh đột ngột phát tác, bà quên sạch đứa con trai trước mặt là Kim nhi, cứ tưởng là kẻ đòi nợ ngày xưa từng đánh chết chồng. Bà loạng choạng chạyb vào nhà, cầm cái búa đập than, đập mạnh vào đầu Lão Kim. Lão Kim ngã lăn ra sân, đầu va vào cạnh bể nước đá, máu chảy ròng ròng trên nền tuyết trắng.
Bà Tú Cầm chẳng nhớ gì, đi vào bếp đốt lại bếp than, ngồi hát Khúc Diêu Lam, giọng khàn khàn lạc nhịp, cứ lặp đi lặp lại mấy câu đầu: Diêu Lam ơi Diêu Lam, cha đi mỏ xa, mẹ chờ con ở nhà....
Sáng hôm sau Tiểu Vũ về, thấy xác chú mình nằm cứng ngắc trong sân, bà nội vẫn ngồi bên bếp hát bài đó, tay còn dính máu. Hắn mừng thầm: cái nhà cũ 60 mét vuông này tuần sau là đến lượt đền bù, giá 800.000 tệ, nếu báo cảnh sát nhà sẽ bị phong tỏa, không lấy được tiền trả nợ ngay. Hắn lập tức nảy ý định: dàn dựng một vụ án thần bí để chiếm tài sản. Hắn lấy đồng hồ của Lão Kim bỏ vào sân nhà ông Vương – hàng xóm vừa cãi nhau với Lão Kim tuần trước vì chuyện hàng rào – rồi mua 2 cân máu lợn ở chợ, bôi lên cái rìu của ông Vương, gọi cảnh sát báo có người chết.
Khi công an đến, Tiểu Vũ kể linh tinh: Đêm qua cháu nghe bà nội hát Khúc Diêu Lam suốt đêm, bài hát này là của mấy hồn ma thợ mỏ chết trận hát đấy, chắc hồn ông nội về nhập vào bà nội giết chú cháu, rồi vu oan cho ông Vương! Hắn còn dán mấy tờ bùa giả lên tường, đập vỡ mấy cái bát sứ, tạo dáng hiện tượng kỳ bí. Đám dân làng vốn tin vào chuyện ma quỷ vùng mỏ, nghe thế nửa tin nửa ngờ, cảnh sát tạm giam ông Vương để điều tra.
Nhưng viên cảnh sát trẻ Tiểu Lý, người từ miền nam lên công tác, chẳng tin vào mấy chuyện đó. Hắn nhận thấy mỗi khi nghe giai điệu Khúc Diêu Lam, bà Tú Cầm lại bình tĩnh, không còn run rẩy. Hắn tìm được hồ sơ bệnh án của bà, biết cơn kích động là do Lão Kim quát tháo chạm vào ký ức bị thương. Giám định pháp y cho thấy vết thương trên đầu Lão Kim khớp hoàn toàn với cái búa đập than, trên đó chỉ có vân tay của bà Tú Cầm, không có dấu vết của ai khác. Còn máu trên rìu của ông Vương? Kiểm tra DNA ra là máu lợn, người bán thịt ở chợ nhớ rõ Tiểu Vũ đã mua sáng hôm đó.
Sự thật được vạch trần, Tiểu Vũ bị bắt vì tội vu cáo, chiếm đoạt tài sản, ông Vương được thả ra. Tiền đền bù được gửi vào quỹ chăm sóc cho bà Tú Cầm. Nhưng kết thúc của Câu Chuyện Kỳ Diệu Đông Bắc: Khúc Diêu Lam chẳng có chút công lý thỏa mãn nào, chỉ là một cuộc chia tay ám ảnh khiến ai nghe cũng thắt lòng.
Ngày đưa bà Tú Cầm vào viện dưỡng lão, bà không hề biết Lão Kim đã chết. Sáng nào bà cũng bày hai bát cháo, một bát cho mình, một bát để ở ghế đối diện, gọi to: Kim nhi à, cháo nóng rồi, mau về ăn! Rồi lại ngồi hát Khúc Diêu Lam, chờ đợi đứa con trai không bao giờ về nữa. Khi nhân viên viện dưỡng lão dìu bà đi, bà vùng vằng gào khóc, tay nắm chặt cái khăn tay rách bươm mà Lão Kim tặng bà hồi 6 tuổi, thêu hình chiếc xe cút kít nhỏ của thợ mỏ. Bà không hiểu sao phải rời khỏi cái nhà cũ, cứ tưởng Kim nhi chỉ đi sửa máy ở hầm mỏ, tối về sẽ mang theo quả mận ngâm mà bà thích.
Cảnh sát Tiểu Lý hôm đó đứng nhìn bà bị dìu đi, tuyết又开始 rơi phủ trắng cả ngõ Khúc Diêu Lam. Anh lục trong đống đổ nát của nhà bà tìm được một băng cát-xét cũ, trên nhãn viết nguệch ngoạc: Khúc Diêu Lam - Tú Cầm và Kim nhi, 1987. Khi anh bấm play, giọng hát trong trẻo của bà Tú Cầm vang lên, đan xen với giọng nói líu lo của đứa bé Lão Kim: Mẹ hát hay quá! Con lớn lên sẽ đi mỏ, kiếm nhiều tiền mua mận cho mẹ ăn!.
Cả ngõ vắng lặng, chỉ còn giai điệu Khúc Diêu Lam văng vẳng trong gió tuyết Đông Bắc, như lời nhắc nhở cay đắng rằng: tất cả bi kịch này, khởi đầu từ lòng tham vô đáy của đứa cháu, mà tận cùng lại là thứ tình mẫu tử bị lãng quên từ lâu, chỉ còn vương vãi trong những giai điệu dân ca cũ, không ai còn nhớ trọn vẹn.
