LỊCH SỬ THẾ GIỚI - PHẦN 1: BẢN GIAO KẾT VỚI THẦN THÁNH
Lịch sử thế giới, nếu nhìn kỹ, không phải là một bản trường ca của những thứ bất di bất dịch, mà chính là một cuộc đối thoại dai dẳng, đôi khi ồn ào và đầy xô bồ, giữa các thế hệ với những ý niệm, thể chế và bà thánh từng được tôn thờ. Chính trong sự náo nhiệt ấy, một chân lý hiển nhiên lộ diện: không có gì là thiêng liêng tuyệt đối. Ngay cả những kiến trúc quyền lực vĩ đại nhất, những ý tưởng cách mạng đầy ngọn lửa, hay những công lý được cho là vĩnh cửu, rồi cũng sẽ phải đối mặt với sự soi sói, phê phán và đôi khi là sự sụp đổ hoàn toàn hoặc biến dạng trong gương của thời gian.
Hãy bắt đầu từ Đế chế La Mã. Nó từng là một trụ cột vô song, một ê-ki-pơ của văn minh, luật pháp và trật tự. Từng được xem như thiên mệnh, một thực thể có sứ mệnh thống nhất thế giới cổ đại dưới ngọn cờ Pax Romana. Tuy nhiên, lịch sử chứng kiến nó không chỉ đối mặt với sự xâm lược từ ngoài, mà còn bị bào mòn từ bên trong bởi những khủng hoảng kinh tế, chia rẽ chính trị, và sự nổi lên của một thế lực mới - Cơ đốc giáo - vốn ban đầu bị đàn áp như một dị giáo, lại dần trở thành lực lượng hãm hại và cuối cùng thay thế phiên bản thiêng liêng của La Mã bằng một trật tự thế giới mới, với một Đế chế thiên đường khác.
Tiếp nối, Cách mạng Pháp nổ ra như một cú sốc mạnh mẽ, ban đầu với Khẩu hiệu Tự do, Bình đẳng, Bác ái như những nguyên tắc thiêng liêng, bất khả xâm phạm. Nó dùng guillemotine (máy chém) để chặt đứt mọi biểu tượng của chế độ cũ - quý tộc, chế độ phong kiến, và cả vua chúa được xem là do Chúa lựa chọn. Thế nhưng, chính sự náo nhiệt và cực đoan của cuộc cách mạng ấy đã dẫn đến chế độ chuyên chế của Napoleon, rồi sau này là những chế độ phục quyền và lặp lại cãi vã về chính những giá trị mình từng tôn thờ. Tự do, trong thực tế, lại có thể dễ dàng bị hy sinh vì sự ổn định hay ý chí dân tộc.
Và tất cả không thể bỏ qua cái bóng khổng lồ của Tòa án Dị giáo Tây Ban Nha (còn gọi là Tòa án Anh)]. Với tư cách là công cụ của quyền lực hoàng gia và giới thần quyền, nó từng đội lên một chiếc mặt nạ thần thánh, tự xưng là người bảo vệ đức tin, loại trừ dị giáo, hủy diệt sự ô uế tà đạo. Nó tạo ra một không khí khiếp sợ, nơi nghi vấn về thần học có thể dẫn đến tội chết và hủy diệt gia tộc. Thế nhưng, chính sự hoạt động của nó - những phiên xử bí mật, việc dùng nước ép thử, những bản án dựa trên căn cứ mơ hồ - dần lộ rõ bản chất quyền lực chính trị và xã hội, hơn là một sứ mệnh tôn giáo thuần túy. Sự thiêng liêng của nó dần bị cong vênh bởi chính những hành động tàn bạo và thiếu công bằng, trở thành một biểu tượng của chuyên chế và sự ngộ môn, chứ không phải của sự công lý thượng đế.
Như một vòng tuần hoàn, các ý niệm thiêng liêng trong lịch sử thường được tạo ra từ nhu cầu gắn kết một cộng đồng, hợp pháp hóa một trật tự hay đối chiếu với một ý tưởng cao siêu. Rồi, qua thời gian và sự va chạm với thực tế phức tạp của quyền lực, con người, và sự kiện, lớp vỏ son phai nhạt. Sự thần thánh hóa ban đầu có thể trở thành một gánh nặng, một công cụ bị lạm dụng, hay đơn giản là một câu chuyện được kể lại với giọng điệu khác.
Do vậy, hành trình của lịch sử thế giới có thể xem như một quá trình liên tục phá vỡ bàn thờ. Mỗi thời đại, với góc nhìn và nhu cầu của mình, sẽ tái đánh giá, thậm chí hạ bệ, những hình tượng mà thế hệ trước đã dựng lên. Và trong sự náo nhiệt ấy - tiếng ồn ào của tranh luận, của chiến tranh, của các cuộc khủng hoảng tư tưởng - chính là diễn biến sống động nhất của lịch sử. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, những gì được xây dựng trên nền tảng của con người, dù to lớn và oai nghiêm đến đâu, cũng sẽ luôn mang trong mình dấu ấn của sự phù du và đầy tranh cãi.
