Tôi vẫn nhớ cái tối mùa hè năm 1995, ngồi bệt dưới nền gạch hoa nhà bà ngoại, mắt dán chặt vào cái tivi đen trắng nhỏ xíu đang chiếu chương trình ca nhạc nước ngoài. Một người đàn ông bước ra sân khấu, đeo găng tay nhấp nhánh đính đá, quần ống loe vừa vặn ôm lấy đôi chân dài, xoay một vòng rồi bắt đầu lướt đi trên sàn nhà như không hề có ma sát. Tiếng hát the thé vút lên: “Billie Jean is not my lover…” – lúc đó tôi mới 7 tuổi, chẳng biết nhạc pop là gì, cũng chẳng hiểu ông ấy là ai, chỉ nhớ cái lưng gãy của ông ấy ngả về sau tận 45 độ mà không rơi, nhớ cái ánh sáng sequin trên áo ông ấy nhảy múa mỗi khi xoay người, quên cả chén chè đậu xanh để nguội bên cạnh.
Đó là lần đầu tiên tôi chạm vào cái bóng của Michael Jackson, cũng là khởi đầu cho câu chuyện về sự thăng trầm của ông vua nhạc pop mà mãi sau này, khi lớn lên, tôi mới hiểu hết những lớp ánh hào quang và những vết rạn nứt mà người đàn ông ấy đã gánh chịu suốt cả đời.
Cậu bé Michael Jackson lớn lên trong một căn nhà nhỏ bé chật chội ở Gary, Indiana, là con thứ bảy trong gia đình 9 anh chị em. Cha ông, Joe Jackson, là người đàn ông nghiêm khắc đến tàn nhẫn, bắt các con luyện tập hát nhạc mỗi ngày từ sáng đến tối, quất roi nếu ai mắc lỗi. Khi mới 5 tuổi, Michael đã đứng trên sân khấu của ban nhạc gia đình Jackson 5, giọng hát soprano trong trẻo vang lên khắp các sàn diễn ở vùng Trung Tây nước Mỹ. Năm 1968, ban nhạc ký hợp đồng với Motown, và chỉ trong vài năm, những bản hit như I Want You Back, ABC, I’ll Be There đã đưa Jackson 5 lên đỉnh cao danh vọng. Nhưng cái giá phải trả là tuổi thơ của Michael: ông chưa từng được đi học như bạn bè đồng trang lứa, chưa từng được chơi đùa ngoài trời, luôn mang theo nỗi sợ cha mình, và chứng mất ngủ kinh niên đã theo ông suốt cả đời.
Năm 1979, ở tuổi 21, Michael phát hành album solo đầu tiên Off the Wall, do Quincy Jones sản xuất, bán được 20 triệu bản, mở ra kỷ nguyên solo của ông. Nhưng chưa ai ngờ rằng 3 năm sau, Thriller sẽ phá vỡ mọi quy tắc của ngành công nghiệp âm nhạc. Album này bán được hơn 66 triệu bản trên toàn thế giới, giữ kỷ lục album bán chạy nhất mọi thời đại suốt gần 40 năm, đoạt 8 giải Grammy trong một đêm năm 1984 – một kỷ lục chưa ai phá được cho đến nay. Video ca nhạc cho bài hát chủ đề Thriller dài 14 phút, được coi là short film đầu tiên của nhạc pop, biến Michael thành một biểu tượng toàn cầu, không chỉ là ca sĩ, mà là vũ công, nhà sản xuất, nhà soạn nhạc, và cả một hiện tượng văn hóa. Ông là người đầu tiên đưa nhạc pop của người da màu lên sóng MTV, phá vỡ rào cản phân biệt chủng tộc vốn tồn tại dai dẳng trong ngành giải trí Mỹ khi đó.
Nhưng ngay cả khi đứng ở đỉnh cao nhất, Michael đã bắt đầu trải qua những cú sốc đầu tiên. Năm 1984, khi đang quay quảng cáo cho Pepsi, pháo hoa trên sân khấu bắt lửa làm cháy tóc Michael, để lại vết bỏng cấp 2 trên da đầu. Để giảm đau, ông bắt đầu dùng thuốc giảm đau, một thói quen mà sau này đã dẫn đến nghiện thuốc mãn tính. Từ đó, ngoại hình của ông cũng bắt đầu thay đổi: làn da dần sáng hơn do bệnh bạch tạng (vitiligo), mũi nhỏ lại sau nhiều ca phẫu thuật thẩm mỹ, gương mặt thon gọn hơn, khiến truyền thông luôn lăm le săn lùng những tin đồn thất thiệt về ông.
Năm 1988, Michael phát hành ca khúc Man in the Mirror – ở Việt Nam chúng ta vẫn gọi bằng cái tên gần gũi là Người đàn ông trong gương. Đó không chỉ là một bản hit đứng đầu các bảng xếp hạng, mà là lời tự sự chân thành của một người đã nắm trong tay tất cả: danh vọng, tiền bạc, sức ảnh hưởng toàn cầu. Trong ca khúc, ông hát về việc nhìn vào gương, nhận ra mình phải thay đổi bản thân để có thể thay đổi thế giới. Và Michael đã làm thật: ông quyên góp hàng chục triệu đô la cho các tổ chức từ thiện giúp trẻ em bị bạo hành, nạn nhân AIDS, người nghèo đói ở châu Phi. Cùng năm đó, ông tổ chức buổi hòa nhạc Live Aid cùng hàng loạt ngôi sao khác, quyên góp được 100 triệu đô la cho nạn đói ở Ethiopia. Bài hát We Are the World do ông đồng sáng tác cũng gây quỹ được hơn 60 triệu đô la cho các hoạt động từ thiện. Tuy nhiên, chính sự hào phóng và mong muốn tạo ra một thế giới tốt đẹp hơn của ông cũng khiến ông chịu áp lực kinh khủng: ông luôn cảm thấy mình phải gánh vác mọi thứ, luôn sợ mình làm chưa đủ, dẫn đến những cơn hoảng loạn kéo dài.
Những năm 1990 đánh dấu bước ngoặt đầy biến động của Michael. Album Dangerous năm 1991 vẫn bán chạy, nhưng không còn tạo ra cơn sốt như Thriller. Năm 1993, ông bị cáo buộc xâm hại tình dục một bé trai 13 tuổi, dù không bị truy tố hình sự, nhưng ông đã đồng ý dàn xếp ngoài tòa với số tiền 23 triệu đô la để tránh vụ bê bối kéo dài. Truyền thông thế giới như điên cuồng săn lùng những tin đồn về ông: nói ông ngủ trong buồng oxy để kéo dài tuổi thọ, mua xương của “Người voi” (Elephant Man), nuôi một con tinh tinh tên Bubbles như con cái, xây dựng trang trại Neverland ở California với công viên giải trí, vườn thú, rạp chiếu phim miễn phí cho trẻ em đến chơi. Những câu chuyện này càng làm che mờ tài năng âm nhạc của ông, biến ông thành một “kẻ kỳ dị” trong mắt dư luận, thay vì nhìn nhận ông như một nghệ sĩ thiên tài.
Năm 2005, Michael lại đối mặt với một vụ án xâm hại tình dục khác với 14 tội danh, bao gồm cả xâm hại trẻ em và âm mưu giam giữ trái phép. Sau 4 tháng xét xử, ông được tuyên trắng án tất cả các tội danh, nhưng vụ án đã tàn phá tài chính và tinh thần của ông: chi phí pháp lý lên đến hàng chục triệu đô la, hình ảnh của ông bị hủy hoại nặng nề, ông phải bán đi một phần tài sản, bao gồm cả cổ phần trong danh mục nhạc của Beatles để trả nợ. Ông chuyển sang sống ở Bahrain, xa lánh công chúng, gương mặt càng lúc càng gầy gò, ốm yếu, hiếm khi xuất hiện trước truyền thông.
Năm 2009, khi đang nợ khoảng 400 triệu đô la, Michael ký hợp đồng tổ chức 50 buổi hòa nhạc This Is It tại London để trả nợ và trở lại sân khấu. Những đoạn phim tư liệu về buổi tập của ông cho thấy dù đã 50 tuổi, ông vẫn nhảy múa với năng lượng mãnh liệt, vẫn chỉnh sửa từng động tác nhỏ cho các vũ công phụ họa, vẫn hát với giọng the thé đặc trưng. Nhưng vào ngày 25 tháng 6 năm 2009, bác sĩ riêng của ông, Conrad Murray, đã tiêm cho ông thuốc gây mê propofol để giúp ông ngủ sau nhiều đêm mất ngủ, dẫn đến ngừng tim. Michael Jackson qua đời ở tuổi 50, để lại cả thế giới choáng váng.
Đám tang của ông tại Staples Center ở Los Angeles được truyền hình trực tiếp toàn cầu, với hơn 2,5 tỷ người theo dõi. Hàng triệu fan đứng bên ngoài khóc lóc, để lại những bó hoa, những bức vẽ, những lá thư viết tay cho “ông vua nhạc pop”. Sau khi ông mất, doanh số bán album của Michael tăng vọt 4000%, Thriller một lần nữa quay lại vị trí số 1 trên các bảng xếp hạng, chứng minh rằng dù bao nhiêu bê bối, âm nhạc của ông vẫn sống mãi trong lòng người hâm mộ.
Giờ đây, khi nhắc đến Michael Jackson, người ta không chỉ nhớ đến Người đàn ông trong gương với những lời hát đầy trăn trở, nhớ đến cú lướt chân không ma sát lịch sử trên sân khấu Motown 25 năm 1983, mà còn nhớ đến một người nghệ sĩ đã dành cả đời để dùng âm nhạc xóa nhòa ranh giới chủng tộc, giàu nghèo, ranh giới giữa người với người. Thăng trầm của ông, từ cậu bé nhà nghèo bỗng chốc thành biểu tượng toàn cầu, rồi bị dư luận bủa vây, cuối cùng ra đi trong cô độc, tất cả đều đã trở thành một phần của di sản mà ông để lại – một di sản không chỉ là những bản nhạc, mà là lời nhắc nhở về cái giá của danh vọng, và về sức mạnh của sự tử tế.
