Vào đầu thế kỷ 14, khi đế chế Mông Cổ từng bao trùm toàn bộ thảo nguyên Á-Âu tan rã thành những mảnh vụn đối đầu, Con đường Tơ lụa huyền thoại cũng theo đó sụp đổ. Những đoàn lữ hành buôn bán tơ lụa, gia vị từ Trung Quốc sang Địa Trung Hải không còn dám đi qua vùng Transoxiana (Trung Á) hay Khorasan (Đông Bắc Iran) nữa, vì khắp nơi là trạm thu thuế vô lý của các tiểu vương, băng đảng cướp đường hoành hành, và những cuộc giao tranh đẫm máu giữa các phe phái đối địch: người Mông Cổ Chagatai chia rẽ thành cánh đông và cánh tây, dòng tộc Jalayirid tranh giành quyền lực ở Iraq, nhà Muzaffarid cai trị miền trung Ba Tư, tất cả xé nát vùng đất vốn từng giàu có này thành những mảnh đất hoang tàn.
Giữa lúc hỗn loạn ấy, Sự trỗi dậy của kẻ chinh phục Timur bắt đầu từ những ngày lưu đày cay đắng. Ông sinh năm 1336 tại thị trấn Kesh (nay là Shahrisabz, Uzbekistan), con trai của một thủ lĩnh tộc Barlas — một nhóm Turk-Mông Cổ có nguồn gốc từ quân đội của Chagatai Khan, con trai thứ hai của Thành Cát Tư Hãn. Khi còn trẻ, một đối thủ được Khan phương Tây Chagatai ủng hộ đã cướp đoạt toàn bộ đất đai, của cải của gia tộc ông, giết chết hầu hết những người trung thành, buộc Timur phải chạy trốn lên vùng núi Khorasan cùng vài chục thuộc hạ. Trong một trận đánh nhỏ khi đó, ông bị trúng tên vào chân, để lại vết thương khiến ông đi khập khiễng suốt đời (vì thế người Ottoman gọi ông là Timur Lenk, tức Timur tàn tật), lại mất hai ngón tay tay phải do một vết chém, không thể cầm cung bắn tên như các chiến binh thảo nguyên khác.
Bị tước đoạt mọi thứ, Timur không gục ngã. Ông dùng ý chí kiên cường và đầu óc quân sự sắc bén để lật ngược tình thế: thay vì tự xưng là Khan (vì ông không có dòng máu hậu duệ Thành Cát Tư Hãn), ông lập những Khan dòng Borjigin — dòng tộc trực hệ của Thành Cát Tư Hãn — làm bù nhìn, dùng uy tín của gia tộc huyền thoại này để tập hợp phe phái; ông kết hôn với con gái của các thủ lĩnh đối địch để giảng hòa, rồi tìm cách loại bỏ từng kẻ thù một, không bao giờ đối đầu hai lực lượng lớn cùng lúc. Năm 1370, sau khi đánh bại toàn bộ đối thủ ở Transoxiana, ông tiến vào Samarkand, thành phố từng là kinh đô của Chagatai Khanate, và tự xưng là Amir (Tổng tư lệnh), mở ra kỷ nguyên thống nhất các vương quốc tan vỡ.
Chiến thuật của Timur kế thừa tinh hoa kỵ binh thảo nguyên: giả vờ rút lui để nhử địch vào tròng, rồi quay lại vây hãm bằng kỵ binh nặng, kết hợp cả sự tàn bạo lạnh lùng và sự khéo léo ngoại giao. Ông cho phép các thành phố đầu hàng được giữ lại tài sản, chỉ phải nộp cống phẩm, nhưng nếu dám nổi loạn, ông sẽ tàn sát toàn bộ dân chúng, xây tháp bằng sọ người để cảnh cáo kẻ khác. Năm 1387, khi Isfahan nổi dậy giết quan lại của ông, Timur đã cho giết 70.000 người, lấy đầu lâu xếp thành 120 tháp sọ ở cổng thành. Nhưng cũng chính nhờ nỗi sợ hãi này, hầu hết các vương quốc từ Ba Tư đến Afghanistan, Trung Á đều mở cửa đầu hàng mà không cần giao tranh, giúp ông nhanh chóng tạo dựng một đế chế từ hỗn loạn.
Suốt 35 năm chinh chiến, Timur chưa từng thua một trận lớn nào. Ông đánh bại nhà Muzaffarid để kiểm soát toàn bộ Iran ngày nay, xâm lược Ấn Độ năm 1398, cướp phá Delhi, giết hại hàng trăm ngàn người, rồi quay sang phương Tây đánh bại đế chế Ottoman hùng mạnh tại trận Ankara năm 1402, bắt sống Sultan Bayezid I. Đến khi ông qua đời năm 1405, khi đang dẫn quân xâm lược nhà Minh của Trung Quốc, đế chế Timurid của ông đã cai trị toàn bộ vùng Trung Á, Afghanistan, Iran, Iraq, phần lớn Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay, và cả miền bắc Ấn Độ.
Dù được coi là một trong những nhà lãnh đạo và chiến thuật gia quân sự vĩ đại nhất trong lịch sử, chưa kể đến là một trong những người tàn bạo nhất, Timur lại là người có tầm nhìn văn hóa sâu sắc. Ông biến Samarkand thành một trong những thành phố đẹp nhất thế giới thời bấy giờ, xây dựng thánh đường Bibi-Khanym tráng lệ, lăng mộ Gur-e-Amir cho gia tộc mình, mời các học giả, nghệ sĩ từ khắp nơi về đây, khiến di sản Timurid ảnh hưởng sâu sắc đến nghệ thuật Hồi giáo sau này. Ngay cả hậu duệ của ông là Babur cũng dựa trên nền tảng đế chế này để thành lập đế chế Mughal hùng mạnh ở Ấn Độ sau này.
