Năm Càn Long thứ 8, vụ án chim trong điện vàng chấn động triều đình như tiếng sét giữa trời quang. Vụ việc tưởng chỉ là cuộc so tài chim quý giữa các thân vương, nhưng lật lên lớp sơn hào nhoáng, cả một hệ thống thối nát hiện ra: Mưa lụt hoành hành mấy tỉnh nhưng tấu chương dối trá vẫn tâng bốc thái bình; tiền cứu trợ chảy thẳng vào túi tham quan; kho lương hạt gạo chẳng còn mà bảng kê cứ giả mạo đủ đầy. Nhất là câu chuyện Thiên Hạ Lương Điền – danh xưng vốn chỉ phồn thịnh đất cày, giờ biến thành nỗi nhức nhối khi số liệu đất canh tác bị xóa bớt từng năm. Triều đình như chiếc thuyền đang xé ván mà hoàng đế sửng sốt nhận ra!
Trước thảm cảnh ấy, Lưu Thống Huân – vị lão thần già tóc bạc đang dưỡng bệnh ở Giang Nam – chẳng thể ngồi yên. Dù thân thể gầy guộc, ông vẫn khoác áo triều phục nhận lệnh vua, dẫn hai viên ngự sử trẻ Cốc Sơn và Đỗ Tiêu lên đường. Đoàn người xông thẳng vào hang hổ: Nơi nào đất bỏ hoang thì khai khẩn, quan nào dấu diếm thiên tai thì trừng trị. Mắt thấy những kẻ quyền cao tay dài cài bẫy hãm hại, Lưu Thống Huân chỉ lạnh lùng móc hầu bao – không phải bạc vàng, mà là chiếc túi gạo mang theo bên mình. Ông dằn giọng: Các ngươi có thể lấy đi mạng ta, nhưng đừng hòng động vào một hạt gạo của dân!
Hai năm khẩn hoang bằng máu và mồ hôi, chính sách tăng điền của Càn Long mới dần hồi sinh. Thiên Hạ Lương Điền phủ xanh lại những cánh đồng vốn hoang hóa, vựa lúa Giang Nam đỏ lửa suốt mùa thu. Nhưng chẳng ai ngờ, con rắn độc Thiết Công Nam và Tống Ngũ Lâu đã đổi chiêu bài! Chúng dựa vào luật Cấm Trượng mới ban – vốn nhằm bảo vệ quỹ đất – để bóp nặn dân khẩn hoang. Người dân vừa nhặt được mảnh ruộng đã phải nộp thuế khai hoang cắt cổ; quan lại địa phương bắt dân lấp đất trồng trọt để giữ chỉ tiêu rừng phòng hộ rồi đầu cơ địa tô. Cơn bão tham nhũng mới còn tàn bạo hơn thiên tai!
Giữa lúc hỗn loạn ấy, trời lại tiếp tay cho ác quỷ. Mười hai tỉnh dồn dập dâng biển báo: mưa dữ như trời thủng, lụt lịch sử cuốn trôi cả vùng đồng bằng. Số lương thực tích trữ suốt hai năm bỗng hóa mây khói. Càn Long giận đến run tay, triều đình nhốn nháo tựa bầy kiến vỡ tổ. Lại một lần nữa, Lưu Thống Huân nhận ấn chỉ trong tiếng sét giật mình. Ông chọn Chiết Giang – tỉnh chịu thiên tai dữ dội nhất – làm trận địa then chốt. Và đây cũng là nơi tàn dư của bè đảng Thiết Công Nam ẩn náu!
Chiến dịch tái thiết Thiên Hạ Lương Điền lần này hiểm nguy gấp bội. Quân của Lưu Thống Huân vừa đo đạc ruộng đồng, vừa phải đối mặt với lũ cường hào trang bị vũ khí. Cốc Sơn và Đỗ Tiêu ba đêm trắng mắt truy lùng sổ địa bạ giả, trong khi Lão Lưu đích thân giăng bẫy bắt quan huyện thông đồng với giặc. Bảy mươi ngày đêm như lửa đốt, họ thu về từng mẫu đất bị lấn chiếm, từng hạt thóc cứu tế bị chặn đường. Luật cứu điền ưng khẩn – dùng đất công để an dân lánh nạn – được áp dụng khẩn cấp. Thiên Hạ Lương Điền không còn là khẩu hiệu, mà trở thành câu thần chú giữ lòng người!
Nhưng ngỡ rằng đất nước há mồm thoát nạn, thì tai họa mới lại chực chờ. Những vùng rừng núi bị triệt hạ để lấy đất canh tác bỗng trở thành thủ phạm gây lở đất. Đất khai hoang dọc sông Tiền Đường bị xói mòn kinh hoàng sau mưa lũ. Các mưu sĩ bắt đầu rỉ tai: Thiên tai bây giờ một nửa là nhân tai! Thật trớ trêu khi chính chính sách cứu nạn lại giáng thêm gót chí mạng vào núi sông. Bóng đêm phủ xuống kinh thành, triều đình chưa kịp ăn mừng đã phải đối mặt câu hỏi lớn hơn: Giữ lúa hay giữ rừng?
Thiên Hạ Lương Điền – vốn là giấc mơ xanh của muôn đời – giờ ngả màu úa tàn trong bài toán sinh tử. Câu trả lời còn đang viết dở…
