Thế kỷ 14 ở Trung Á không phải là thời của lụa là gấm vóc, mà là thời của bụi bặm và máu. Con đường Tơ lụa vốn được đế chế Mông Cổ bảo trợ suốt một thế kỷ đã sụp đổ hoàn toàn: Cái Chết Đen quét qua xóa sổ 1/3 dân số vùng, các hãn quốc Mông Cổ kế thừa chia rẽ đánh giết lẫn nhau, những toán cướp mai phục đánh lạc đà của thương nhân, các trạm nghỉ dọc đường bỏ hoang phủ đầy cát. Không còn luật lệ nào tồn tại, mỗi dải đất nhỏ lại bị một phe phái cát cứ xé nát, nông dân bỏ ruộng đi, thợ thủ công đóng cửa xưởng, sự hỗn loạn trở thành nhịp sống duy nhất của vùng đất này.
Giữa cái hỗn loạn ấy, chiến binh trẻ Timur, xuất thân từ bộ lạc Barlas – hậu duệ của người Mông Cổ đã Turk hóa mấy đời – bị tước đoạt tất cả: cha mất sớm, chú bị kẻ địch giết trong cuộc tranh giành quyền lực ở hãn quốc Sát Hợp Đài, anh trai bị bắt làm con tin, ông phải bỏ chạy lên thảo nguyên lưu đày, sống lay lắt như kẻ chăn cừu, từng gia nhập toán cướp nhỏ để sinh tồn, thậm chí từng bị bắn vào chân trái để lại di chứng đi khập khiễng – mãi sau này người châu Âu mới gọi ông là Tamerlane, nghĩa là Timur kẻ tàn tật. Chính những năm tháng mất hết tất cả ấy đã rèn cho ông ý chí sắt đá, cùng cái nhìn sắc sảo về cách điều binh khiển tướng: ông hiểu rõ điểm yếu của từng tộc người, từ kỵ binh thảo nguyên giỏi đánh du kích đến lính thủ thành vùng núi cố thủ trong thành quách.
Người ta sau này gọi giai đoạn Timur trỗi dậy thống nhất các vương quốc tan vỡ là Rise of the Conqueror. Ông không chỉ dùng sức mạnh cơ bắp: vì không phải hậu duệ trực tiếp của Thành Cát Tư Hãn, ông không thể tự xưng hãn, nên ông kết hôn với công chúa dòng dõi Thành Cát Tư Hãn để lấy danh nghĩa chính thống, rồi đưa những con rối lên ngai vàng, mình nắm trọn thực quyền. Chiến lược của ông là sự pha trộn hoàn hảo giữa truyền thống du mục và văn minh định cư: ông giữ lại kỵ binh cung tên thảo nguyên giỏi chiến thuật giả rút lui, nhưng cũng thu nạp kỹ sư công thành từ Ba Tư, Trung Quốc để chế tạo máy bắn đá, máy phá tường có thể hạ gục bất kỳ thành trì nào. Khi ông tấn công, trước tiên là tin đồn về sự tàn bạo của ông lan tới, khiến nhiều thành phố mở cửa đầu hàng trước khi gươm giáo rút khỏi vỏ.
Suốt 35 năm chinh chiến, Timur chưa từng thua một trận lớn nào. Ông quét sạch các tiểu vương quốc ở Transoxiana, chinh phục Ba Tư, Afghanistan, tiến xuống Ấn Độ phá hủy vương triều Delhi, rồi quay sang phía tây đánh bại đế quốc Ottoman hùng mạnh tại trận Ankara năm 1402, bắt sống hãn Ottoman Bayezid I, làm chậm lại đà tiến công của người Ottoman vào châu Âu cả chục năm. Nhưng cái giá cho những chiến thắng ấy là sự tàn bạo chưa từng có: khi dân Isfahan nổi dậy giết quan lại của ông, Timur lệnh giết sạch mọi cư dân, xếp 70.000 hộp sọ người thành 3 kim tự tháp ngay ngoài cổng thành. Khi ông rút khỏi Delhi, thành phố cháy suốt 5 ngày, hàng vạn người chết, của cải bị cướp bóc sạch sẽ. Các sử gia sau này vẫn chia rẽ về ông: là một trong những nhà chiến thuật vĩ đại nhất lịch sử, người đã tái lập trật tự cho Trung Á hỗn loạn, nhưng cũng là kẻ tàn bạo nhất, để lại những vùng đất hoang tàn sau mỗi bước chân mình.
Đế chế Timurid do ông lập ra bao phủ phần lớn Trung Á, Iran, Afghanistan, Iraq, Kuwait, thậm chí một phần Ấn Độ và Tiểu Á ngày nay. Ông từng lên kế hoạch xâm lược triều Minh ở Trung Quốc để trả thù cho sự sụp đổ của đế chế Mông Cổ, nhưng đột ngột qua đời năm 1405 trên đường hành quân. Dù đế chế tan rã không lâu sau đó, di sản của ông vẫn còn: kinh đô Samarkand trở thành trung tâm văn hóa rực rỡ nhất thời Trung cổ, những kiến trúc ông xây dựng vẫn đứng vững đến tận hôm nay, và cái tên Timur – gắn liền với Rise of the Conqueror – vẫn là một trong những biểu tượng vừa đáng sợ vừa đáng ngưỡng mộ nhất của lịch sử quân sự thế giới.
