Năm 1974, căn phòng nhỏ ngập khói thuốc ở downtown New York chứng kiến cuộc trò chuyện thâu đêm giữa Peter Hujar - người đang dần định hình phong cách nhiếp ảnh raw như vết cắt vào lòng thực tại - và Linda Rosenkrantz, nhà văn với biệt tăng ghi chép tỉ mỉ những mảnh đối thoại đời thường. Giữa tiếng máy quay cũ kĩ lách tách, khung cửa sổ mờ hơi nước nhìn ra con phố East Village lúc 3 giờ sáng, họ vô tình phác thảo một Chân Dung Người Nghệ Sĩ không nằm trong bất cứ viện bảo tàng nào.
Khi Hujar cười khàn giọng kể về ngày ông bỏ tiền thuê nhà mua cuộn phim cuối cùng, hay khi Linda thì thầm về những bản thảo vứt xó dưới gầm giường, có một sự thật phũ phàng lộ ra: sự hào nhoáng của giới tiền phong che giấu cuộc mưu sinh nhọc nhằn. Người ta dễ say mê các gallery rực rỡ ở SoHo, nhưng trong góc tối các xưởng vẽ thiếu lò sưởi, từng nghệ sĩ phải đối mặt những câu hỏi cắt cổ - bán linh hồn cho thương mại hay ôm mộng chết đói? Hujar từng chìa tay cho tờ 5 đô la nhàu nát với bạn: Chụp ảnh hay dọn bồn cầu cũng như nhau - cũng phải thò tay vào thứ người khác chối bỏ.
Giữa bầu không khí nổi loạn của thập niên 70 - khi giá thuê rẻ mạt biến khu Lower East Side thành lò ấp nghệ thuật - mỗi câu chuyện đều mang mùi vị riêng. Người ta kể về đêm Robert Mapplethorpe lén xé poster Warhol dán tường làm giấy vệ sinh, về bữa tiệc Susan Sontag ngồi khóc trong góc vườn vì bế tắc sáng tạo. Nhưng có lẽ điều khiến cuộc đối thoại năm 74 ấy trở thành viên ngọc thô, chính là khoảnh khắc Linda hỏi Hujar: Điều gì khiến anh tiếp tục nhấn nút chụp? – ông trầm ngâm nhìn tách cà phê đặc quánh: Vì tôi thích ngửi mùi hư vô. Những thứ sắp biến mất – khuôn mặt người sắp chết, toà nhà sắp sụp, cảm xúc chẳng bao giờ gặp lại – chúng thở hắt ra trước ống kính.
Chân Dung Người Nghệ Sĩ trong những đêm như thế không cần ánh đèn studio. Nó hiện ra qua vết chai trên ngón tay Linda vì cầm bút, qua cái gật đầu hiểu ngầm khi hai kẻ lưu vong nghệ thuật trao nhau điếu thuốc cuối cùng – chân dung của những tâm hồn dám chọn lửa thay vì tro tàn.
